Lý giải nguyên nhân cốt lõi khiến USD/VND tăng nhanh thời gian qua, TS. Phạm Đức Anh (HAY88 - Trang Cá Độ Bóng Đá Uy Tín Nhất Việt Nam 2026) cho rằng, chủ yếu đến từ yếu tố bên ngoài và chênh lệch lãi suất.
Trao đổi với Báo Lao Động, ông đánh giá các biện pháp can thiệp của NHNN đã hiệu quả, song kiến nghị cần thay đổi ưu tiên trong điều hành chính sách tiền tệ giai đoạn này.
Thưa TS. Phạm Đức Anh, ông đánh giá thế nào về diễn biến của tỉ giá USD/VND trong những tuần gần đây, đặc biệt là sự chênh lệch lớn giữa thị trường chính thức và thị trường tự do?
- Theo tôi, thời gian gần đây, tỉ giá USD/VND có diễn biến tăng khá nhanh, phản ánh áp lực nhất định lên đồng nội tệ. Tỉ giá niêm yết tại các ngân hàng thương mại và trên thị trường liên ngân hàng đã liên tục thiết lập các đỉnh mới. Diễn biến “nóng” này chủ yếu xuất phát từ bối cảnh đồng USD quốc tế tiếp tục mạnh lên do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất cao trong thời gian lâu hơn dự kiến, khiến nhu cầu nắm giữ USD tăng lên ở nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, hiện nay, mức độ biến động của tỉ giá Việt Nam vẫn nằm trong tầm kiểm soát, chưa có dấu hiệu mất cân đối lớn về vĩ mô hay tâm lý “găm giữ” ngoại tệ lan rộng.
Nguyên nhân cốt lõi của đợt sóng tỉ giá lần này là gì? Áp lực cho đồng nội tệ từ đầu năm đến nay đến từ đâu, thưa ông?
- Theo quan điểm của tôi, nguyên nhân cốt lõi nằm ở yếu tố bên ngoài, cụ thể là sự mạnh lên bất ngờ và kéo dài của đồng USD trên thị trường quốc tế khi kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt, trong khi đó, lạm phát chưa giảm đủ nhanh, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) duy trì chính sách lãi suất cao trong thời gian dài hơn dự kiến. Điều này làm tăng lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ và khiến USD trở nên hấp dẫn hơn so với các đồng tiền khác, bao gồm VND. Đồng thời, những bất ổn địa chính trị, lo ngại về lạm phát toàn cầu và nhu cầu trú ẩn an toàn tài sản đã đẩy chỉ số DXY tăng cao trở lại, tạo áp lực giảm giá lên gần như tất cả các đồng tiền khác, đặc biệt là các đồng tiền của thị trường mới nổi như Việt Nam.
Để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, NHNN đã giữ mặt bằng lãi suất thấp. Mức chênh lệch lãi suất thấp (hoặc âm) giữa VND và USD đã làm giảm sự hấp dẫn của việc nắm giữ VND, thúc đẩy dòng tiền chuyển sang nắm giữ hoặc thanh toán bằng USD. Việc Kho bạc Nhà nước thực hiện nghĩa vụ trả nợ bằng USD đến hạn trong năm cũng đã tạo ra một nhu cầu ngoại tệ lớn tại một số thời điểm, gây áp lực trực tiếp lên nguồn cung USD trong hệ thống. Cùng với đó, chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước và quốc tế đã kích thích nhu cầu gom USD, đẩy cầu ngoại tệ lên cao, gia tăng áp lực lên tỉ giá chính thức.
Vậy, ông đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp của Ngân hàng Nhà nước trong thời gian qua?
- NHNN đã đồng thời sử dụng nhiều công cụ can thiệp, qua đó kiểm soát tốc độ biến động và giữ ổn định thị trường. Việc bán ngoại tệ kỳ hạn có hủy ngang giúp tăng nguồn cung USD, đáp ứng nhu cầu thực, hạ nhiệt đầu cơ và hỗ trợ thanh khoản VND. Cùng với đó, điều chỉnh tỉ giá trung tâm liên tục giúp phản ánh sát diễn biến quốc tế, giảm giằng co giữa các ngân hàng và thị trường, giữ ổn định kỳ vọng, tránh cú sốc tỉ giá.
Có thể thấy, so với nhiều nước trong khu vực, mức mất giá của VND vẫn ở mức thấp hơn tương đối, cho thấy hiệu quả của chính sách điều hành linh hoạt. Việc NHNN duy trì chênh lệch hợp lý giữa lãi suất VND và USD, cũng như kiểm soát tốt thanh khoản hệ thống ngân hàng, đã giúp hạn chế dòng vốn đầu cơ ngắn hạn và ổn định tâm lý thị trường.
Việt Nam dường như đang đứng trước "bài toán khó" giữa ba mục tiêu: (1) giữ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng, (2) ổn định tỉ giá, và (3) kiểm soát lạm phát. Theo ông, NHNN nên ưu tiên mục tiêu nào trong bối cảnh hiện nay?
- Thứ nhất, về mục tiêu ưu tiên của NHNN, NHNN nên ưu tiên ổn định tỉ giá trong bối cảnh hiện nay. Việc giữ tỷ giá ổn định không chỉ giúp kiểm soát lạm phát nhập khẩu mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư và người dân vào đồng Việt Nam. Cần hướng tới cân bằng linh hoạt, tức là kiểm soát tỉ giá chặt chẽ trong biên độ hợp lý, trong khi sử dụng chính sách tài khóa (giảm thuế, giãn phí, hỗ trợ chi phí vốn) để hỗ trợ tăng trưởng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách tiền tệ.
Thứ hai, về phối hợp quản lý thị trường ngoại hối tự do: Theo tôi, việc phối hợp giữa NHNN, Bộ Công an và Bộ Công Thương trong kiểm soát thị trường ngoại hối tự do là rất cần thiết để ngăn đầu cơ và thao túng giá. Khi ba cơ quan phối hợp chặt chẽ, sẽ tạo ra kiểm soát toàn diện từ chính sách - giám sát - thực thi, vừa ổn định thị trường ngoại tệ, vừa bảo đảm dòng vốn lưu thông hợp pháp, góp phần giữ vững niềm tin vào đồng Việt Nam và ổn định kinh tế vĩ mô.
Tuy nhiên, biện pháp này chủ yếu mang tính kiểm soát hành chính, nhằm dập tắt tạm thời những biến động do đầu cơ và tâm lý đám đông. Cùng với đó, thị trường “chợ đen” vẫn tồn tại, nếu không cải thiện tính linh hoạt, minh bạch và khả năng tiếp cận của thị trường chính thức, nhu cầu chuyển sang kênh phi chính thức vẫn sẽ tiếp diễn.
Xin cảm ơn Tiến sĩ!
